Evlilik öncesi araştırmada tek bir şeye bakılır: adayın beyanı ile yerde duran gerçek arasındaki mesafeye. Bir iş yeri var mı, o iş yeri onun mu, beyan edilen ev gerçekten yaşadığı ev mi. Araştırma adayın geçmişini kazmaz; kişiliği, ailesi ve inancı hakkında soru almaz. Bunu baştan söylüyoruz, çünkü bu işi isteyenlerin bir kısmı aslında bunları sormak istiyor ve o soruların cevabı bizde yok.
Hangi beyan yerinde görülür
İş beyanı. “Kemeraltı’nda dükkânım var”, “Alsancak’ta ofisteyim”, “Ödemiş’te aile şirketini yürütüyorum”. Bunların her biri bir adrese ve bir kapıya dönüşür. O kapı var mı, açık mı, adayın adını ya da işini taşıyor mu, aday oraya gidiyor mu: görülebilir. Dükkânın kirasının kimin üstünde olduğu, şirketin ortaklık yapısı, borcu olup olmadığı: görülemez, bunlar ilgili kayıtlardan sizin soracağınız şeylerdir.
Konut ve mal beyanı. Güzelbahçe’de bir villa, Karşıyaka’da bir daire, Selçuk’ta bir bahçe. Yerin var olduğu, adayın oraya girip çıktığı ve binanın dışarıdan nasıl göründüğü yazılır. Tapuda kimin adına olduğu tapu müdürlüğünden öğrenilir; biz bu kaydı sorgulamayız ve “onun” sözünü vermeyiz.
Yaşam beyanı. Adayın Tire’deki aile evi ile kentteki yaşamı birbirini tutuyor mu; hafta içi Bornova’da öğrenci evinde kaldığını söyleyen kişi orada mı kalıyor. İki yer aynı işin içinde görülür, ama evin içine girilmez ve kampüs çevresinde durulmaz.
Neyin sorulmadığı
Adayın ailesi, kökeni, dini ve mezhebi hakkında soru almayız; bu araştırmanın konusu değildir. Önceki ilişkileri hakkında bilgi toplamayız. Araştırma adayın haberi olmadan, ona ve çevresine yaklaşmadan, uzaktan yürür.
Aday başka bir ilde yaşıyorsa yalnız İzmir’deki beyanı yerinde görülür; il dışı için saha sözü vermeyiz.
İzmir’de dört yaygın durum
Konak’ta “çarşıda dükkânım var” beyanı, dükkânın kirada mı kendi mülkü mü olduğu sorusuna kadar gider; biz dükkânı ve adayı orada görürüz, mülkiyeti söylemeyiz. Güzelbahçe’de villa ve arsa beyanı, yerin varlığı ve adayın oraya gidişiyle doğrulanır; parsel kimindir sorusu tapuya kalır. Narlıdere’de anne ya da babasının evleneceği kişiyi merak eden çocuklar için aynı kurallar geçerlidir; yaş fark etmez, kişinin evi gözlenmez. Tire ile kent arasında iki ayrı hayat anlatan aday için iki yer aynı işin içinde, ama ayrı günlerde görülür. Dördünün ayrıntısı Konak, Güzelbahçe, Narlıdere ve Tire yazılarında.
Rapor
Rapor beyan ile görülen arasındaki mesafeyi yazar; “güvenilir” ya da “güvenilmez” demez. Her satırda gün, saat, yer ve görülen şey bulunur. Beyanın hiçbir parçası yerinde görülemediyse bu da tek satırla söylenir: Araştırma her zaman cevap getirmez ve getirmediğinde bunu saklamayız.
Nikâha kalan süre kısa olsa bile araştırma aceleye getirilmez; bir iş yerinin iki ayrı günde görülmesi tek günden daha güvenilirdir. Gün sayısı görüşmede birlikte kararlaştırılır.
Adayın beyanından hangisinin sizi düşündürdüğünü söyleyin; neyin görülebileceğini aynı görüşmede söyleriz.