Bir daire ya da arsa alırken üç ayrı soru vardır ve üçünü üç ayrı yer cevaplar. Tapuda kimin yazdığını ve üstünde şerh olup olmadığını tapu müdürlüğü cevaplar. Buraya ne yapılabileceğini ve imar durumunu belediye cevaplar. Karşınızdaki satıcının o kişi olup olmadığını, gösterilen yerin ilandaki yer olup olmadığını ve binada ne olduğunu ise yerinde bakmak cevaplar. Biz yalnız üçüncüsünü yaparız ve ilk ikisi için “halledilir” demeyiz.
Satıcı
Satıcı tapudaki malikin kendisi olabilir, vekili olabilir ya da yalnızca aracı olabilir; üçünün de sizinle konuşma biçimi aynıdır. Yerinde görülen şey, satıcının o yerle ilişkisidir: Oraya girip çıkıyor mu, komşuları onu tanır gibi mi davranıyor, dairenin anahtarı onda mı, parselde bir faaliyeti var mı. Bunlar mülkiyeti söylemez; tapu kaydıyla birlikte okunduğunda ise bir şey söyler. Vekâletname ve tapu kaydı sizin isteyeceğiniz belgelerdir; biz “yetkili” sözünü vermeyiz.
Satıcıyla biz görüşmeyiz. Görüşme sizin aranızdadır; bizim raporumuzda yalnız yerde görülen yazar, satıcının kendini nasıl tanıttığı yer almaz.
Yer
Arsa ve tarla ilanlarında gösterilen yer ile parselin gerçek yeri her zaman aynı değildir; satıcı sizi manzaralı bir noktaya götürür, parsel biraz arkada kalır. Parselin sınırını kadastro ve tapu belirler, biz belirlemeyiz. Yerinde gördüğümüz şey, size gösterilen noktanın ilandaki tarif ve fotoğraflarla uyuşup uyuşmadığı, parsele giden yolun durumu, çevrede ne olduğu ve üstünde kim olduğu değil, ne olduğudur: bir yapı, bir ağaç dizisi, bir çit, bir sulama hattı.
Adres yazımı İzmir’de ayrı bir sorudur: Kınık, Karaburun ya da Kemalpaşa yazan bir ilan başka ilde de olabilir; Menemen’de “Zeytinlik” bir mahalle adıdır. Yer doğrulamasının ilk adımı ilanın doğru ilçede ve doğru ilde olduğudur.
Bina ve kiracı
Daire alımında bina dışarıdan görülür: kaç kat, kaç daire, cephe durumu, giriş, çevre. Kiracılı daire ilanlarında asıl soru kiracının gerçekten orada oturup oturmadığıdır; satıcının gösterdiği kira sözleşmesi bir belgedir, kiracının her gün o kapıdan girip çıkması ise görülebilen bir şeydir. İkisi birbirini tutmuyorsa bu alım için önemli bir bilgidir ve raporda yer alır.
Yatırım amacıyla ikinci daire alanlar için kiracılı ve projeden daire ayrımı ayrı bir yazıda anlatılıyor; orada da getiri hesabı yoktur, yalnız neyin görülebileceği vardır.
Kurumların cevapladığı ve bizim dokunmadığımız sorular
Tapu kaydı, şerh, ipotek, hisse durumu: tapu müdürlüğü. İmar durumu, yapı ruhsatı, dönüşüm alanı içinde olup olmadığı: ilgili belediye. Tarım arazisi sınıfı ve bölünebilirlik: tarım müdürlüğü. Koruma statüsü ve sit sınırı: koruma kurulu. Bu dört kurumun cevabını biz vermeyiz ve raporda yorumlamayız. İzmir’in ilçelerinde hangi ilan dilinin hangi kurum sorusuna açıldığı ilçe yazılarında ayrı ayrı yer alıyor; Aliağa’da kiracılı daire, Balçova’da arsa ilanı, Dikili’de zeytinlik parseli, Selçuk’ta il sınırındaki köy evi bunlardan birkaçı.
Rapor
Raporda satıcının yerle ilişkisi, gösterilen yerin ilanla uyumu, binanın ve kiracının durumu gün ve saatiyle yazılır. “Alın” ya da “almayın” yazmaz. Değer tahmini yoktur. Yerinde görülemeyen her şey “görülemedi” diye durur; bu satır da bir bilgidir, çünkü satıcıya sormanız gereken soruyu gösterir.
Alım öncesi sorulanlar
Tapu kaydına bakıyor musunuz?
Bakmıyoruz; tapu kaydını yalnız tapu müdürlüğü verir ve bunu doğrudan isteyebilirsiniz. Bizim payımız, tapuda yazan kişiyle karşınızda satıcı olarak duran kişinin aynı kişi gibi davranıp davranmadığı ve yerde ne olduğudur.
Almalı mıyım, almamalı mıyım?
Bu soruya cevap vermeyiz; rapor bir yatırım görüşü içermez. Raporda yalnız görülen şeyler yazar: satıcı, yer, bina, kiracı. Kararı bu bilgiyle siz ve danışacağınız kişi verirsiniz.
İlanı ve satıcıyla konuştuklarınızı anlatın; neyin yerinde görülebileceğini aynı görüşmede söyleriz.