Konak Özel Dedektif Desteği: “Kemeraltı’nda Dükkânım Var” Diyen Aday

Kemeraltı’nda bir dükkânı olduğunu söyleyen adayın beyanında kapıdan bakınca görülebilen üç şey var: dükkân o adreste duruyor mu, açık mı, aday orada çalışıyor mu. Dükkânın ona ait olup olmadığı kapıdan görülmez; onu tapu ya da kira sözleşmesi söyler, o belgeyi de aday gösterir ya da göstermez. Evlilik öncesi araştırmanın Konak’ta en çok sorulan hâli bu ayrımın üstüne kurulur.

Beyanın kendisi küçük bir cümle ama üç ayrı iddia taşıyor: Bir iş yeri var, orası Kemeraltı’nda, oranın sahibi benim. Konak’ta üçü birden doğru olabilir. İlk ikisi doğru, üçüncüsü eksik de olabilir; aday orada çalışan, ortağın yanında duran ya da dükkânı babasından devralmayı bekleyen biri çıkabilir. Hangi iddianın nereden doğrulandığı aşağıda sırayla var.

Kemeraltı adres olarak yeter mi?

Yetmez, çünkü Kemeraltı bir mahalle adı değildir; Konak’ın semtlerinden biridir. Posta listesindeki Konak mahalleleri arasında Kemeraltı yok; çarşı birkaç mahallenin üstüne yayılır. Kemeraltı’nda dükkân diyen adayın mahalleyi, sokağı ve dükkânın adını söylemesi gerekir; han içindeyse hanın adı ve kat da. Bu bilgi yoksa işe başlanacak bir kapı da yok ve bunu adaya sormak size düşer; bize Kemeraltı’nda bir yerde diye gelen talepte ilk cevabımız bu olur.

Konak’ta bir ad daha karışıklık çıkarıyor. Adayın Zeytinlik’te yerim var demesi bir bahçe ya da tarla anlamına gelmez; Zeytinlik, Konak’ın mahallelerinden birinin adıdır ve Menemen’de de aynı adlı bir mahalle var. Beyan Zeytinlik diye geçiyorsa hangi ilçe ve hangi mahalle sorulur, parsel değil adres aranır.

Beyanın hangi parçası kapıdan görülür?

Dükkânın önünden, içeri girmeden görülebilenler şunlardır:

• Söylenen sokakta ve numarada o adla bir dükkân var mı, yoksa adres bir depo kapısına ya da başka bir esnafa mı çıkıyor.
• Dükkân çalışıyor mu: kepenk açık mı, mal giriş çıkışı var mı, alışveriş oluyor mu.
• Aday orada çalışıyor mu: gün içinde dükkânda duruyor mu, müşteriyle ilgileniyor mu, tezgâhın arkasında mı yoksa arada bir uğrayan biri mi.
• Dükkânı başka biri çevirirken aday yalnız geliyor mu; bu sahibim beyanıyla çelişmez ama ayrı bir soru açar.

Görülmeyenler de aynı netlikte söylenmeli. Dükkânın tapusu, kira sözleşmesi, vergi kaydı ve borcu caddeden görülmez. Bunlar belgeyle doğrulanır ve belgeyi gösterecek kişi adayın kendisidir. Konak’ta bir dedektif bu belgeleri kurumdan çekemez; çekeriz diyen biri varsa bu sizin için uyarı olmalı.

Kemeraltı’nda görülen her zaman aynı mı?

Değişir ve bu Kemeraltı’ya özgü bir durum. Çarşının bir bölümü cadde üstü, vitrinli dükkânlardan oluşur; aday orada çalışıyorsa kapıdan görülecek şey boldur. Bir bölümü ise hanların içindedir: avluya açılan atölyeler, üst katlardaki toptancılar, bir koridorun sonundaki küçük bir büro. Han içindeki dükkân caddeden görünmez; görülebilen parça hanın kapısı, giriş listesindeki ad ve adayın o hana gidip gelmesidir. Adayın beyanı handa dükkânım var biçimindeyse bunu daha teklif aşamasında söyleriz, çünkü bakılacak şey ve bunun alacağı gün azalır ya da artar.

Konak’ta çarşının gün düzeni de hesaba girer. Adayın hafta sonu da dükkândayım beyanı, dükkânın hafta sonu açık olup olmadığıyla birlikte okunur; hangi günlerde bakılacağı adayın beyan ettiği çalışma düzenine göre seçilir. Bir gün bakmak bir şey söylemez, farklı günlerde bakmak bir düzen ortaya çıkarır.

Kiracı mı, mal sahibi mi?

Konak’ta, Kemeraltı’ndaki dükkânların çoğunda kullanan ile sahip ayrı kişilerdir; bu kendi başına kötü bir işaret değil. Adayın benim demesi günlük dilde işlettiğim yer anlamına geliyor olabilir. Sorun, bunun size mülk olarak anlatılması durumunda doğar. Mülkiyeti tapu müdürlüğü kaydı gösterir, kiracılığı sözleşme. Adaydan bu belgelerden birini görmeyi istemek sizin kararınız; biz kapıda görülenle beyanın uyuşup uyuşmadığını yazarız, hükmü siz verirsiniz.

Aile dükkânları Konak’ta ayrı bir hâldir. Dükkân babanın ya da ağabeyin adına, aday tezgâhın arkasında, beyan bizim dükkân. Bu beyan yanlış sayılmaz; yalnız benim ile bizim arasındaki fark, evlilikten sonra ne olacağı sorusunu açar ve o soru bizim değil sizin ve adayın sorusudur. Rapor dükkânda kimlerin çalıştığını ve adayın orada hangi konumda göründüğünü yazar; kime ait sorusunu belgeye bırakır.

Borçlu mu sorusu

Bu soru Konak’ta evlilik öncesi araştırmada en çok sorulan ama kapıdan en az görülen sorudur. Dükkânın borcu, çekleri, tedarikçiye olan hesabı caddeden belli olmaz. Caddeden görülebilecek tek şey işin dönüp dönmediğidir: Boş raflar, kapalı kepenk, aylardır değişmeyen vitrin bir işaret olabilir, kanıt değildir. Borç bilgisini belge gösterir; o belgeyi adaydan istemek yine sizin elinizde.

Aynı bakış, Kemeraltı’nda dükkânı olan ve size borcunu ödemeyen bir esnaf için de geçerli: Dükkân açık mı, kişi orada mı, iş dönüyor mu. Alacak işinde bu, borçlu adresi araştırmasının başlangıç noktasıdır; dükkân kapanmışsa kişinin nereye gittiği ancak sizden gelen başka bir bilgiyle aranır.

İş yeri doğrulama listesi

1. Adres tam mı: mahalle, sokak, numara, han adı ve kat. Semt adı yetmez.
2. O adreste o adla iş yeri var mı; kapıdaki ad adayın söylediği adla aynı mı.
3. İş yeri çalışıyor mu; hangi saatlerde açık.
4. Aday orada bulunuyor mu; çalışan gibi mi, sahip gibi mi, uğrayan gibi mi.
5. Dükkânda başka kimler çalışıyor; aday ortakla mı, ailesiyle mi çalışıyor.
6. Dükkân cadde üstünde mi, han içinde mi; görülebilen parça buna göre değişir.
7. Mülkiyet ve kira: belge. Bu satır sizin.
8. Borç: belge. Bu satır da sizin.

Listedeki ilk altı satır Konak’ta kapıdan görülür ve yazılı raporda yer alır. Son iki satır dedektifin değil adayın göstereceği kâğıtlardır. Rapor üç bölümde yazılır: Görülen, görülmeyen, belgeye kalan.

Dükkân kapalı çıkarsa

Olur. Aday Konak’ta dükkânım var demiştir, kepenk haftalardır inik, kapıda devren yazısı ya da hiçbir şey yoktur. Bu bir yalan olmak zorunda değil: Dükkân taşınmış, devredilmiş, sezonluk kapanmış ya da aday bu işi bırakıp başka bir yerde çalışmaya başlamış olabilir. Rapor kepengin kapalı olduğunu ve kaç ayrı günde kapalı görüldüğünü yazar; iş bitmiş yorumunu yapmaz. Adayın size bundan söz etmemiş olması ise evlilik öncesinde kendi başına bir bilgidir ve onu ne yapacağınız size kalır.

Aday dükkânı yeni açtıysa

Beyanın bir de ters hâli var: Dükkân var, açık, aday orada; ama vitrin yeni, raflar yarı dolu, kapıda henüz tabela yok. Aday size yıllardır buradayım demişse görülen bununla çelişir; yeni açtım demişse çelişmez. Konak’ta çarşı içinde el değiştiren dükkân çoktur ve yeni açılmış bir yerin arkasında bir devir, bir ortaklık ya da aile desteği olabilir. Bunların hiçbiri kötü değildir; yalnız adayın size anlattığı hikâyeyle aynı olması gerekir. Rapor dükkânın yeni mi eski mi göründüğünü, kaç ay önce açılmış izlenimi verdiğini yazar; kesin tarihi belediye kaydı ve kira sözleşmesi verir, o da yine adayın göstereceği kâğıttır.

Konak’ta evlilik öncesi araştırma ne kadar yer kaplar?

Çok az. Evlilik öncesinde konu adayın beyan ettiği iş ve bu beyanı taşıyan belgelerdir; adayın evi gözlenmez, ailesi ve kökeni hakkında soru alınmaz. Kemeraltı’ndaki dükkân birkaç ziyaretle görülür; sonucu değiştiren şey ziyaret sayısı olmaz; adayın hangi saatte hangi işi yaptığıdır. Evlilik öncesi beyan kontrolü bütün ilçelerde bu çerçevede yürür; Konak’ın farkı, iş yerlerinin birbirine yakın ve çarşının gün boyu kalabalık olmasıdır. Bu, görmeyi kolaylaştırır ama görülebilenin sınırını değiştirmez.