İzmir Özel Dedektiflik Rehberi: 30 İlçede İş Nasıl Değişir

Bir dedektifin Karşıyaka’da yaptığı işle Kiraz’da yaptığı iş aynı iştir: bir adresi ya da bir kişiyi yerinde görmek. Değişen, bunun kaç güne yayıldığı, elinizdeki adresin bugün hangi ilçeye düştüğü ve bir yer adının size ne söylediğidir. Otuz ilçeye otuz ayrı yazı yazdık; bu yazı o otuzunun ortak zeminidir ve ilçenizin sayfasına geçmeden önce okunacak tek metindir.

Aşağıdaki her bölüm bir karar bilgisidir. Tarihçe ya da kartpostal cümlesi yoktur; bir bölümü silince sizin kararınız değişmeyecekse zaten yazmadık.

Kent içi, kıyı, iç kesim: işin kaç güne yayılacağını bu belirler

Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Karabağlar, Çiğli, Gaziemir, Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe kentin kendisidir. Bu on bir ilçede bir adres sabah ve akşam iki kez görülebilir, bir iş yerinin kapısı iki ayrı saatte izlenebilir ve ertesi gün rapor yazılabilir. Buca’nın Kaynaklar tarafı ya da Çiğli’nin Sasalı ucu gibi kenar mahalleler bu düzenin dışına taşar; onlar için ek bir yarım gün hesaba katılır.

Çeşme, Urla, Karaburun, Seferihisar, Menderes, Foça, Dikili ve Aliağa kıyı kuşağıdır. Burada işi iki şey uzatır: yol ve mevsim. Menderes’in Cumaovası tarafı kente yakındır, ama aynı ilçenin Gümüldür ve Özdere tarafı başka bir ilçe gibi davranır. Foça’da yazın dolu bir sokak kışın boş olabilir. Karaburun’un kuzey köylerine bakmak bir günün tamamını ister; o gün ikinci bir iş alınmaz.

Menemen, Kemalpaşa, Torbalı, Selçuk, Bergama, Kınık, Ödemiş, Tire, Bayındır, Kiraz ve Beydağ iç kesimdir. Menemen ve Kemalpaşa kentle iç içe yaşar; Torbalı ve Selçuk bir gün uzaklığındadır. Bergama ile Kınık kuzeyde, Ödemiş, Tire, Bayındır, Kiraz ve Beydağ Küçük Menderes boyunca kendi çarşıları ve kendi günlük düzenleriyle ayrı birer kasabadır. Kiraz ve Beydağ’a Konak’tan kara yolu yaklaşık 140 kilometredir; bir adresi iki ayrı saatte görmek isteyen bir araştırma burada iki ayrı güne, bazen üçe yayılır. Bu, görüşmede gün sayısı olarak önünüze konur ve bedel de bu gün sayısından çıkar.

Kuşak, işin niteliğini değiştirmez; değiştirdiği şey gün sayısıdır.

2008’den önceki belge Karabağlar’ı ve Bayraklı’yı bilmez

Elinizdeki senet ya da nüfus kaydı 2008’den önceyse üstünde “Konak”, “Karşıyaka” ya da “Bornova” yazar ve bugün o adres Karabağlar’da ya da Bayraklı’da olabilir. Karabağlar o yıl Konak’tan elli beş mahalle ve iki köyle ayrıldı; Bayraklı, Karşıyaka’dan yirmi mahalle ile Bornova’dan Manavkuyu, Mansuroğlu ve Osmangazi’yi aldı. Mansuroğlu’ndaki bir ofisin eski kayıtta Bornova görünmesi normaldir.

Aynı şey 1992 öncesi belgeler için Çiğli, Gaziemir, Balçova ve Narlıdere’de geçerlidir: Çiğli Karşıyaka’dan, öteki üçü Konak’tan ayrıldı. Narlıdere bir yıl boyunca Narlıbahçe adını taşıdı; Güzelbahçe 1993’te ondan koptu. 1987 öncesinde Konak “merkez ilçe” diye geçer, Buca henüz ilçe değildir, Menderes’in merkezi Cumaovası adıyla anılır.

Köy ve belde adları da bir başka eskimiş katmandır. 2008’de Helvacı, Ulukent, Ayrancılar, Yenifoça, Gümüldür gibi beldeler kapanıp mahalle oldu; kalan köy ve beldeler 2014’te mahalleye döndü. Eski senette “köy” ya da “belediye” yazan yer bugün bir mahalledir ve kaydı o ilçenin tapu müdürlüğündedir.

Bunun kararınıza etkisi şudur: Eski bir adresle gelen borçlu ya da kiracı araştırması o adresten değil, kişinin bugün bulunduğu yerden kurulur. Eski adres yalnız bir başlangıç noktasıdır; bazen de hiçbir şeydir. Bayraklı’da kent içi taşınma, Beydağ’da eskiyen köy adresi bu iki uçtur.

Semt adı mahalle adı değildir

Hatay’da oturuyor denince elinizde bir mahalle yoktur. Hatay, Konak’ta bir semt ve bir metro durağının adıdır; Konak’ın mahalle listesinde böyle bir mahalle yoktur. Hatay adını taşıyan mahalle Bayındır’dadır. İzmir Hatay dedektiflik bürosu diye arayan kişi büyük olasılıkla Karabağlar sınırındaki bu semti kastediyordur, Hatay ilini değil; o semtin işi Karabağlar’ın sınırında yürür.

Şirinyer Buca’nın semtidir, mahalle değil. Kemeraltı, Basmane, Eşrefpaşa, Karataş, Gürçeşme, Gültepe Konak’ın semtleridir; Çamdibi, Altındağ, Işıkkent, Pınarbaşı Bornova’nın. Bir adres bu adlardan biriyle geliyorsa mahalle adı ayrıca sorulur, yoksa aynı semtin içinde beş mahalle dolaşılır.

Evka adları bir kooperatif düzeninden kalmadır ve ilçe söylemez: Evka 3 ile Evka 4 Bornova’da mahalledir; Evka-2, Evka-5 ve Evka-6 Çiğli’de; Evka 1 ise Buca’da bir semt adıdır. Evka adı sayı olmadan üç ilçeye açıktır.

Tınaztepe de iki yerdir: Konak’ta bir mahalle, Buca’da üniversitenin yerleşkesi. Yerleşke tarafı bizim için zaten gözlem dışıdır; mahalle tarafı sıradan bir Konak adresidir.

Aynı adı taşıyan yerler

Adres ilçeyle, ilçe de ille yazılmadığında iş baştan yanlış yere gider. Karaburun hem İzmir’in ucu hem İstanbul Arnavutköy’de bir yerdir. Karşıyaka adlı mahalle Torbalı’da, Kemalpaşa adlı mahalle Bornova ve Menderes’te, Menderes adlı mahalle Buca, Gaziemir ve Beydağ’da vardır. Zeytinlik, Konak’ta ve Menemen’de mahalle adıdır; ilanda “zeytinlik” görünce bir parsel mi, bir mahalle mi okuduğunuzu bilmeniz gerekir. Atatürk ve Cumhuriyet adlı mahalle ilin yarısından çoğunda bulunur.

Bu listeyi ezberlemenize gerek yok. Ana sayfadaki bulucuya semt ya da mahalle adını yazdığınızda hangi ilçelerde geçtiğini görürsünüz; iki ilçe çıkıyorsa görüşmede ikisini de sorarız.

Yedi konunun ilçeye göre aldığı biçim

Eş araştırmasında ilçe, bakılacak yerin türünü belirler. Bornova’da, Buca’da, Çiğli’de ve Balçova’da kampüs çevresi gözlem dışıdır; eşinizin gününün o kısmı rapora girmez ve bunu baştan söyleriz. Karşıyaka ve Alsancak’ta günün büyük bölümü site içinde ya da kapalı mekânda geçiyorsa görülebilecek olan azalır; Menderes’in yazlık tarafında ise işin hangi ayda yapıldığı sonucu değiştirir.

Evlilik öncesi beyan kontrolü, adayın beyan ettiği yerin türüne göre şekillenir: Konak’ta bir çarşı dükkânı, Güzelbahçe’de bir villa, Tire’de bir aile evi, Narlıdere’de ikinci bir evlilik. Her biri başka bir şeye bakmayı gerektirir.

Adres araştırmasında ilçe, elinizdeki adresin ne kadar güvenilir olduğunu söyler. Bayraklı ve Buca’da taşınma sıktır ve eski adres çabuk eskir; Foça ve Karaburun’da mevsim ve ad karışıklığı devreye girer; Kemalpaşa ve Beydağ’da il ve köy adı yanıltır.

Daire ve arsa araştırması ilin en çeşitli konusudur, çünkü ilan dili ilçeden ilçeye değişir: Karabağlar’da dönüşüm alanındaki daire, Çeşme ve Bayındır’da kooperatif hissesi, Dikili ve Selçuk’ta zeytinlik parseli, Aliağa’da kiracılı daire, Urla’da üç ayrı anlama gelen “Zeytinliköy”. Tapu ve koruma kararını hangi kurumun söyleyeceği her yazıda yazılıdır; biz satıcıyı, yeri, binayı yerinde doğrularız, parselin hukuki durumunu değil.

İş yeri ve ortak araştırmasında adres çoğunlukla bir sanayi bölgesi ya da bir çarşı içindedir; Çiğli’de atölye devri, Seferihisar’da pansiyon devri, Ödemiş’te bayilik teklifi üç ayrı soru doğurur. Haber kesilen yakın için Bergama’nın uzak köyü ile Torbalı’nın kent içi adresi iki ayrı gün hesabı ister. Otuz ilçenin her birinde bu konulardan hangisinin nasıl değiştiği ilçeler sayfasında soru soru sıralıdır.

Nerede durulduğu

Hangi ilçede olursa olsun çizgi aynıdır: Araştırma açık alanda ve uzaktan yapılır; kapalı mekân, site içi, kampüs çevresi ve askerî alan dışarıda kalır. Rapor, görülen şeyi gün, saat ve yer bilgisiyle verir; görülemeyeni de aynı açıklıkla söyler. Bunun hukuki değeri sizin ve danışacağınız kişinin işidir; biz bu konuda söz vermeyiz.

Bir ilçenin yazısını okuduktan sonra elinizde iki şey kalmalı: o ilçede sizin sorunuza neyin cevap olabileceği ve neyin olamayacağı. İkisi de görüşmede tekrar edilir; sürpriz sahaya kalmaz, görüşmede çıkar.