Haber alamadığınız yakınınız için kolluğa başvurdunuz, bir de ilan paylaştınız; telefon çalıyor ama arayanların çoğu gördüğünü değil tahminini söylüyor. Bu durumda “Torbalı’da özel dedektif” diye arayan kişiye cevabı en başta verelim: Resmî başvurunun yerini hiçbir özel araştırma tutmaz. Biz onun yanında yürürüz ve ailenin kendi başına yapamadığı şeyi yaparız: Gelen haberin gösterdiği yere gidip bakmak, ilçeyi tanımadan verilmiş bir ihbarı Torbalı’nın haritasına oturtmak.
İlandan sonra gelen haberler Torbalı’da neden karışır
İlanın altına “Karşıyaka’da gördüm” yazan kişi iki ayrı yeri kastediyor olabilir: körfezin karşısındaki ilçeyi ya da Torbalı’nın Karşıyaka Mahallesi’ni. İlçede bu adda bir mahalle var ve ilan paylaşan aile bunu bilse bile haberi gönderen kişi bilmiyor. Aynı şey “Pancar’da” için de geçerli: Pancar hem bir mahalle hem de bir tren istasyonu adıdır, haberdeki kişi hangisini gördüğünü söylemez. Gelen her ihbarda ilk sorduğumuz şey, adı geçen yerin hangisi olduğudur.
İkinci karışıklık eski belde adlarından gelir. Ayrancılar, Yazıbaşı, Subaşı, Çaybaşı, Pancar ve Karakuyu 2008’e kadar kendi belediyesi olan beldelerdi; bugün hepsi Torbalı’nın mahallesi. Yakınınızın eski bir kimlik kaydında ya da iş sözleşmesinde belde adı başka biçimde geçebilir; bu, kişinin bugün orada olduğunu göstermez, bir zamanlar orada kayıtlı olduğunu gösterir.
Üçüncüsü yol. İlçenin kuzey ucu Ayrancılar ve Pancar kente yakın, merkez Tepeköy daha güneyde. Bir günde ikisine de bakılabilir, ama gelen haberler geliş sırasına göre değil yere göre gruplanır; aksi hâlde gün yolda biter.
Dedektifin payı, kolluğun payı
| Biz | Resmî aramanın alanı |
|---|---|
| Ailenin bildiği son yerleri (eski ev, iş, sık gittiği yer) yerinde görürüz; o yerin bugün kullanımda olup olmadığı rapora yazılır | Kimseyi sorgulamayız; komşuya, yöneticiye ya da iş yerindeki kişilere soru sormayız |
| İlan sonrası gelen haberleri yere göre eleriz: aynı adı taşıyan mahalle ile ilçeyi ayırır, haberde geçen yere gidip bakarız | Telefon konumu, hesap, mesaj ya da kurum kaydı sorgulamayız; bu bilgiler yalnız resmî aramanın elindedir |
| Resmî başvurunun yanında ailenin elindeki bilgiyi tarih sırasına koyar, boşlukları gösteririz | Resmî aramanın yerine geçmeyiz; başvuru yoksa önce onu isteriz |
| Kişi bulunursa ve kendi isteğiyle ayrılmış bir yetişkinse, sağ ve iyi olduğu bilgisini onun onayıyla iletiriz | Yerini aileye bildirmeyiz; şiddet ya da koruma ihtimali olan kişi için de aynı |
| Görülen ve görülemeyen ne varsa yazılı rapor | “Bulacağız” sözü vermeyiz; araştırma her zaman cevap getirmez, bunu saklamayız |
Kendi isteğiyle giden yetişkin
Bir aile için en zor cümle bu olabilir: Yetişkin bir insan kimseye haber vermeden ilçe ya da şehir değiştirebilir ve bu, kendi başına bir kayıp vakası sayılmaz. Araştırma sırasında kişinin bir yerde düzenli yaşadığı, çalıştığı ya da kendi iradesiyle oradan ayrıldığı anlaşılırsa, biz o kişinin adresini aileye vermeyiz. Aileye verilen şey, kişinin iyi olduğu bilgisi ve isterse kendisinin ileteceği bir mesajdır. Bu çizgi bazı aileleri hayal kırıklığına uğratıyor; ancak başka türlü çalışan bir araştırma, aradığınız kişiyi sizden daha da uzaklaştırır.
Aynı kural borç yüzünden ya da bir aile tartışmasından sonra ortadan kaybolan kişi için de geçerlidir. Alacaklı arayan için ayrı bir iş var, o borçlu ve kiracı adresi sayfasında; kayıp yakın işiyle karıştırılmaz.
Haber kesilen yaşlı akraba
Torbalı’dan gelen soruların bir bölümü genç bir kayıp değil, köy mahallelerinden birinde yalnız yaşayan ve telefonu bir süredir cevap vermeyen yaşlı bir akrabadır. Bu durumda ilan da yoktur, çoğunlukla resmî başvuru da; aile önce bir yanlış anlama olup olmadığını bilmek ister. Burada iş kısadır ve iki ayaktan oluşur: Evin bugün kullanımda olup olmadığına bakılır; bakılamıyorsa ya da ev boş görünüyorsa aileye resmî başvuru yolu aynı gün söylenir. Eski köy adının bugünkü mahalle karşılığı, telefondaki ilk konuşmada bulunur; Torbalı’nın kırsal mahalle adları birbirine benzediği için bu eşleme aileye bırakılmaz.
Bu işte de kapı çalınmaz, komşuya sorulmaz. Yaşlı bir insanın evinde olup olmadığı her zaman belli olmaz; belli olmuyorsa rapor bunu “görülemedi” diye yazar ve resmî başvuru o noktada şart olur.
Torbalı’da araştırma nasıl kurulur
Başlangıç noktası, ailenin elindeki en yeni somut bilgidir: son görüldüğü yer, son kullandığı adres, son çalıştığı iş. Torbalı’da bu üç şey aynı mahallede olmayabilir; ilçenin mahallelerinin çoğu kırsaldır ve bir kişi Tepeköy’de çalışıp bir köy mahallesinde kalmış olabilir. “Köyde kalıyordu” bilgisi bugünkü mahalle adına çevrilmeden sahaya çıkılmaz.
Her yer, gün içinde en az iki ayrı saatte görülür. Bir evin sabah kapalı olması akşam da kapalı olduğunu göstermez; bir iş yerinin kapısına bir kez bakmak o yerin çalışıp çalışmadığını söylemez. Rapora yalnız görülen yazılır: nerede, ne zaman, ne görüldü, ne görülemedi. Tahmin yazılmaz.
Ailenin bize gelmeden önce yapabileceği bir şey daha var: İlandan sonra gelen her haberi, gönderenin adıyla ve saatiyle bir yere not etmek. Bu liste, Torbalı’nın mahalle adlarını bilen biri okuduğunda, hangi haberin bakılmaya değer olduğunu gösterir. Haberlerin çoğu bir mahalle adı bile taşımaz; taşıyanlar ise işin kurulduğu yerdir.
İlan verdikten sonra akla gelen üç şey
Henüz resmî başvuru yapmadık; önce size mi gelelim?
Önce başvuru yapılır. Kolluk kaydı olmayan bir kayıp araması için iş almayız; başvuru yapıldıktan sonra elinizdeki bilgiyi birlikte sıraya koyarız. Başvuru sizin yapacağınız tek şey değil, ama ilk şeydir.
Kayıp ilanında neleri açık yazmamalıyız?
Ev adresinizi ve kişinin tam adresini. İlan paylaşıldığı anda sizi arayanların bir kısmı yardım etmek, bir kısmı da sizden bir şey almak için arar. Fotoğraf, ad, son görüldüğü ilçe ve size ulaşılacak tek bir numara yeter; gelen her haberi bize de gönderirseniz hangisinin yere oturduğunu birlikte görürüz.
Bulunursa bize nerede olduğunu söyler misiniz?
Kişi yetişkinse ve kendi isteğiyle ayrıldıysa, yerini söylemeyiz; sağ ve iyi olduğunu, onun onayıyla, size ulaştırırız. Bunu burada bu kadar açık yazıyoruz ki görüşmede sürpriz olmasın. Koruma ihtimali olan bir durumda da aynı kural geçerlidir.
Yazıda kullanılan kayıtlar
Başvuru tarihi, son görüldüğü yer ve ilandan sonra gelen haberler: Görüşmeye bu üçüyle gelin, hangisinin Torbalı’da bir yere oturduğunu birlikte ayıklarız.