Balçova Dedektif Yazısı: Arsa İlanı Önünüze Gelince

Balçova arsaları son durum diye arayan alıcıya verebileceğimiz en dürüst cevap şu: Parselin bugünkü imar durumunu bir dedektif değil, Balçova Belediyesinin imar birimi söyler; mülkiyeti tapu müdürlüğü söyler; dedektifin payı, ilanı veren kişiyle tapudaki ad arasındaki uyumu ve parselin yerinde ne olduğunu göstermektir. Bu üç şey birbirinin yerine geçmez. İmar bilgisi olmadan yerinde bakmak eksik, satıcıyı görmeden tapu okumak da eksiktir.

Balçova küçük bir ilçe; sınırları Konak, Karabağlar ve Narlıdere’yle iç içe. Bir ilanın Balçova demesi parselin Balçova’da olduğunu göstermez; komşu ilçedeki bir arsa, alıcıya daha çekici geldiği için Balçova adıyla ilana konmuş olabilir. İlandaki yer ile yerdeki yerin aynı olup olmadığı bunun için ilk sorudur ve bu soru bu ilçede, geniş bir ilçedekinden daha sık yanlış cevaplanır.

İlandaki yer ile yerdeki yer aynı mı?

İlan bir mahalle adı, bazen bir sokak, nadiren ada ve parsel verir. Satıcıdan ada ve parsel istemek alıcının hakkı; vermiyorsa sebebi sorulur. Ada ve parsel elinizdeyse kadastro haritasıyla yerin kendisi eşlenir ve oraya gidilir. Elinizde yalnız İnciraltı’nda, denize yakın gibi bir tarif varsa varılan yerin ilandaki yer olduğu kanıtlanamaz; rapor bunu da yazar, satıcının gösterdiği yer diye.

Mahalle adlarında da dikkat isteyen bir nokta var. Balçova 1992’de dört mahalleyle kuruldu; İnciraltı, Teleferik, Bahçelerarası ve Çetin Emeç bugün listede olmakla birlikte o ilk listede yoktu. İlanda mahalle adı eski bir kayıttan alınmışsa bugünkü adla aynı olmayabilir; bunu eşlemek bizim işimiz, yorumlamak değil. Balçova’da bir arsanın tarifinde teleferiğin altı, sahil yolu gibi yer adlarının kullanılması da sık görülür; bunlar adres değildir ve rapora ancak kadastroyla eşlendikten sonra girer.

Satıcı kim?

Üç kişiden biri: Tapudaki malik, malikin vekili ya da aracı, kendini malik gibi tanıtan ama hiçbiri olmayan biri. Üçüncüsü ilanda ilk ikisinden farklı görünmez. Tapudaki adı tapu müdürlüğü verir, bunu alıcı sorar. Vekilse vekâletnamesini göstermesi gerekir; aracıysa adına konuştuğu kişiyi söylemesi gerekir. Bu belgeler bizden değil satıcıdan istenir.

Dedektifin baktığı yer, satıcının kendisi hakkında söyledikleriyle görülenin tutup tutmadığıdır. Kendisini Balçova’da oturan malik olarak tanıtan kişi bildirdiği adreste oturuyor mu, ofisim var diyen aracının ofisi var mı, telefonda konuşan kişiyle arsayı gezdiren kişi aynı mı. Satıcıyla görüşülmüyorsa rapor onun kendini nasıl tanıttığını yazmaz, yalnız görüleni yazar. Yetkili ya da güvenilir cümlesi raporda olmaz; bu hüküm belgeyle sizin elinizde biter.

Aracı üzerinden satılan arsada bir kat daha vardır. Aracının Balçova’da ya da başka bir ilçede bir kapısı var mı, ilandaki telefon o kapıda mı açılıyor, aracı malikin adını söylüyor mu yoksa sahibi şehir dışında, benimle görüşün mü diyor. Bu son cümle yanlış olmak zorunda değil; yalnız o zaman malikin kendisi hiç görülmeyecek ve bütün iş aracıyla malik arasındaki belgeye kalacaktır. Rapor bunu malik görülmedi, aracı şu kapıda görüldü diye yazar.

Yerinde ne var?

Parsele gidildiğinde görülebilenler sınırlıdır ama değerlidir: Arsa boş mu, üstünde yapı ya da baraka var mı, çitle çevrili mi, bir yolu var mı, komşu parseller ne durumda, arsa üstünde kullanım izi var mı. Arsanın içine girilmez; görülen, yoldan ve sınırdan görülendir. Arsayı kimin kullandığı, varsa ekenin kim olduğu dedektifin söyleyeceği şeyler değildir ve raporda bu konuda tahmin bulunmaz.

Üstünde yapı varsa soru büyür. İlanda boş arsa yazan parselde bir baraka, bir bahçe duvarı ya da oturulan bir ev görülürse bu yazılır ve alıcı için ilanla yer arasındaki ilk çelişki budur. Yapının kime ait olduğu, izinli olup olmadığı yine belediyenin ve tapunun cevabıdır. Kıyıya yakın parsellerde ayrıca kıyı kenar çizgisi ve koruma kararları devreye girebilir; bunların cevabı da belediyede ve ilgili il müdürlüğündedir, bizde değil. Rapor bu arsaya ev yapılır ya da yapılmaz demez.

Kim neyi cevaplar

Tablonun ilk iki satırı kurumun, son iki satırı bizim. Üçüncü satır ikisinin arasında durur: Eski bir kayıt fotokopisinde Balçova yerine Konak yazması belgeyi sahte yapmaz, ilçe 1992’de Konak’tan ayrıldı; ama bunu yorumlamak bizim işimiz olmaz; bilgiyi yanına yazmak bizim işimizdir.

Arsa alıcısı dışında kim okumalı?

Aynı kontrol, arsayı size borcuma karşılık devrederim diyen bir borçlu için de gereklidir. Parsel onun adına mı, üstünde başkasının kullanımı var mı, size gösterdiği yer kayıttaki yer mi. Alacak karşılığı arsa, satın alınan arsadan daha az dikkat istemez; çoğu kez daha çok ister, çünkü alıcı borcunu kurtarma umuduyla sormayı bırakır.

Evlilik öncesinde Balçova’da arsamız var beyanı da aynı yere çıkar: Yeri söylenebiliyor mu, orada bir parsel var mı, kayıt kimin adına. Beyanı doğrulamak için arsanın başında beklemek gerekmez; yerin var olduğu görülür, gerisi kâğıttır.

Daire ve arsa araştırması Balçova’da yukarıdaki tabloyla yürür. Alıp almamak, pazarlık etmek, belge istemek sizin işinizdir; biz yalnız kimin ne söylediğini ve yerde ne olduğunu yazarız.