Aliağa Dedektif Araştırması Kiracılı Daire Alırken

“Kiracılı satılık daire” ilanında alıcıyı bağlayan üç kâğıt vardır: tapu, kira sözleşmesi ve kiracının imzası. Aliağa’da bunların hiçbirini dedektif üretmez; tapuyu müdürlük verir, sözleşmeyi satıcı gösterir, imzayı kiracı atmıştır. Bizim payımız kâğıtların arkasındaki kişiler ve binadır: Satıcı ilandaki kişi mi, verdiği iş yerinde var mı, bina ilandaki bina mı, dairede oturulduğuna dair dışarıdan bir belirti var mı. Kiracının kim olduğunu ve dairede kaç kişinin yaşadığını sormayız; bu, kapının ardındadır ve kapının ardı bizim işimiz değildir.

İmzadan önce elinizde olması gerekenler

• Tapu kaydı. Malik satıcı mı, dairenin üstünde şerh var mı. Aliağa Tapu Müdürlüğünden siz alırsınız.
• Kira sözleşmesi. Taraflar, başlangıç ve bitiş tarihi, depozito. Satıcı gösterir; sözleşmede kiracı olarak yazan kişi ile sizin daireyi gezerken karşılaştığınız kişi aynı mı, bunu siz sorarsınız.
• Kiracının bilgisi. Kirayı kime ödediğini ve sözleşmeyi gördüğünü söyleyen kişi kiracının kendisidir; onunla siz görüşürsünüz. Biz kiracının kapısını çalmayız.
• Bina. İlandaki bina bu mu, kat ve cephe ilanla uyuşuyor mu, bina girişi bakımlı mı. Bunu biz görürüz.
• Satıcı. Sizinle görüşen kişi ilandaki telefonun ve adın sahibi mi, verdiği iş yerinde bulunuyor mu. Bunu da biz görürüz.

Listenin ilk üç satırı belgedir, son ikisi bakıştır. Belge olmadan bakış bir şey kanıtlamaz, bakış olmadan belge de bir fotokopidir; ikisi birlikte masaya gelince satıcının “kiracı sorunsuz, üç yıldır oturuyor” cümlesini sizin yerinize kimse kabul etmek zorunda kalmaz.

Kimden sorulur, biz neyi görürüz

Aliağa’da kiracının kaydı neden başka yerde çıkar

İlçe için hazırlanan resmî plan raporu, Aliağa’da çalışan iş gücünün bir bölümünün kent içinde ya da ilçenin köylerinde oturduğunu, bir bölümünün de dışarıdan gelip yerleştiğini yazar. Alıcı için anlamı şudur: Dairedeki kiracının işi Aliağa’da olsa bile nüfus kaydı başka bir ilçede durabilir; sözleşmedeki adresle resmî adres uyuşmayabilir. Bu bir sorun sayılmaz, ilçenin çalışma biçimidir; kiracıyı değerlendirirken sözleşmeye ve ödeme kaydına bakılır, nüfus kaydına bakılmaz.

Aynı durum tersine de işler. Aliağa’da çalışıp başka ilçede oturan bir borçlu için elinizdeki tek ipucu iş yeriyse, iş oradan başlar; iş yerinde bulunup bulunmadığına bakılır, oturduğu ilçe sonra gelir. Bu, kiracılı daire işi olmaktan çıkar, borçlu adresi işi olur ve ayrı planlanır.

Yerinde bakış nasıl geçer

Binaya gün içinde gideriz; dış cephe, giriş, ilanla uyuşan kat ve daire yazılır. Dairenin kullanımda olup olmadığı dışarıdan görülenle yazılır: balkonda eşya, perde, posta kutusunda birikmiş zarf, bina girişinde hareket. Tek bir saat yetmez; sabah ve öğleden sonra iki ayrı bakış, dairenin boş bir dairenin görünümünde olup olmadığını daha iyi söyler. Satıcının verdiği iş yerine aynı gün ya da ertesi gün gidilir.

İkisi de tarih ve saatle yazılır; yazılanın yanına yorum eklemeyiz. Satıcının “kiracı üç yıldır oturuyor” sözünü doğrulamış gibi yazmayız, “daire boş gibi” diye tahmin de yazmayız; o gün ne görüldüyse onu yazarız. Satıcı aynı binada başka daireler de satıyorsa ya da ilanı bir aracı vermişse aracının ofisi de aynı bakışa girer. Alım öncesi bakışın il genelindeki düzeni daire ve arsa satın alırken sayfasında; burada yalnız Aliağa’nın kiracılı dairesi var.