Çiğli Özel Dedektif: Atölye Devri Teklifi Gelince

Çiğli’de size devredilmek istenen atölye ya da dükkânda devir bedelini belirleyen şey makineler değil, üç sorunun cevabıdır: İş şu anda dönüyor mu, devreden kişi oranın sahibi ya da kiracısı mı, aynı kapıda başka bir firma daha var mı. Üçü de masada değil, Çiğli’de kapının önünde anlaşılır ve üçünün de cevabı belgeyle tamamlanır.

Devir teklifi çoğunlukla iyi bir hikâyeyle gelir: Düzenli müşteri, çalışan ekip, ödenmiş kira, sağlık yüzünden bırakma. Hikâyenin yanlış olması gerekmez; eksik olması işi değiştirmeye yetiyor. Aşağıdaki yedi madde, Çiğli’de devralınacak bir iş yeri için neyin kapıdan görüldüğünü, neyin belgeyle kapandığını sırayla anlatıyor.

Yedi madde

1. Adres tam mı? Çiğli’de iş yeri adresi mahalle adı yerine bir sanayi bölgesinin ve o bölgenin cadde ve sokak numarasının adıyla yazılabilir; adresin içinde Çiğli sözü hiç geçmeyebilir. Buna karşılık Sasalı ve Kaklıç kıyıda, Harmandalı iç kesimde, Küçük Çiğli ile Köyiçi merkezde; Çiğli’de atölye sözü bunların hangisini anlattığını söylemez. Devredenin bildirdiği adresin kapısına gidilir ve o kapıda o atölyenin olup olmadığı ilk gün yazılır.

1. İş dönüyor mu? Bunu söyleyen şey ciro beyanı değil kapının önüdür. İş saatlerinde kepenk açık mı, kapıda araç ve yükleme var mı, içeriden makine sesi geliyor mu, çalışanlar giriş çıkış yapıyor mu. Birkaç farklı gün ve saatte bakılır; tek bir gün yanıltır. Sabah kalabalık, öğleden sonra kapalı bir atölye hâlâ çalışan bir iş olabilir, ama devredenin sattığı iş olmayabilir.

1. Devreden kişi orada mı? Size atölyeyi devretmek isteyen kişi gün içinde orada mı, çalışanlar ona sahip gibi mi davranıyor, yoksa arada bir uğrayan biri mi? Atölyenin gerçek işletmecisi başka biriyse devir teklifi o kişinin bilgisi dışında yapılıyor olabilir. Bunu kapıdan görmek mümkün; belgeyle doğrulamak sizin işiniz.

1. Sahibi mi, kiracısı mı? Kapıdan görülmez. Mülkiyeti tapu kaydı, kiracılığı kira sözleşmesi gösterir ve devreden kişi bu belgeleri size göstermek durumundadır; göstermiyorsa bu kendi başına bir cevaptır. Kira sözleşmesindeki adın devredenin adıyla aynı olup olmadığı, sözleşmenin devre izin verip vermediği belgeden okunur, bizden değil. Kiracıdan devralıyorsanız mal sahibinin kim olduğunu ve devre ne dediğini de öğrenmeniz gerekir; bu, devredenin değil mal sahibinin cevabıdır.

1. Aynı kapıda başka firma var mı? Çiğli’deki sanayi sitelerinde bir kapının üstünde iki üç firma adı bulunabilir; biri devredenin, biri eski ortağın, biri kapanmış bir şirketin. Kapıdaki adlar ve bina girişindeki liste yazılır. Devralacağınız iş yerinin adresinde devredenin adını taşımayan bir firma çalışıyorsa, o firmanın devirle ilişkisi sorulacak ilk şeydir.

1. Devredenin başka bir iş yeri var mı? Size Çiğli’deki atölyeyi artık bu işi bırakıyorum diye devreden kişinin birkaç sokak ötede aynı işi yapan ikinci bir yeri olabilir; müşteriler de oraya kayabilir. Sizden gelen bir adres ya da ad varsa o ikinci yer de aynı ölçüyle görülür. Yoksa yalnız bir ad ve soyadla iş yeri aranmaz.

1. Belediye kaydı kimin adına? İş yerinin belediyedeki açma kaydı devredenin adına mı, başka birinin adına mı, bu kaydı belediyenin ilgili birimi verir. Bu satır kurumun cevabıdır; biz yalnız o cevabın alınması gerektiğini söyleriz.

Teklif size nasıl geldi?

Devir teklifinin geliş yolu da bir bilgidir. Bir tanıdık aracılığıyla gelen teklifte devredenle aranızda bir kefil vardır ve o kişinin devredeni ne kadar tanıdığı sorulur. Bir ilanla gelen teklifte devredeni tanıyan kimse yoktur ve yukarıdaki yedi maddenin hepsi daha çok önem kazanır. Çiğli’de atölyesini devretmek isteyen kişinin aynı atölyeyi birkaç ay önce de ilana vermiş olması, ilan metninin önceki devir denemelerini saklaması olağandır; bunu ilan arşivinden siz görebilirsiniz, biz kapıdaki bugünkü hâli yazarız.

Çalışanlar ve müşteriler

Devredenin altı kişi çalışıyor, müşteri hazır demesi kapıdan kısmen görülür. Çalışan sayısı giriş çıkıştan, servis aracından, öğle saatinde kapı önünden kabaca anlaşılır; kesin sayı anlaşılmaz ve raporda yaklaşık diye yazılır. Müşteri ise hiç görülmez; bir atölyeye kimin mal verdiği, kimin mal aldığı kapıdan belli olmaz. Devredenin müşteri listesini size göstermesi, hatta birkaç müşteriyle sizi tanıştırması onun yapacağı şeydir. Bizim yazabildiğimiz, kapıda yükleme olup olmadığı ve bunun hangi sıklıkta görüldüğüdür.

Aynı şey makineler için de geçerli. Devir bedelinin büyük kısmı makine ve stok için istenir; makinelerin devredenin mi, kiralık mı, bir kredi karşılığı rehinli mi olduğu belgeyle anlaşılır. Çiğli’de bir atölyenin içine girip makine saymak bizim işimiz değil; sizin gözünüzle gezip belgeyi sormak sizin işiniz.

Kapıdan görülen ile belgeye kalan

İlk üç madde ile beşinci ve altıncı madde Çiğli’de kapının önünden görülür ve yazılı rapora konur. Dördüncü ve yedinci madde belgeyle kapanır; dedektif tapu, sözleşme ya da belediye kaydı sorgulamaz, bunları devredenden ve kurumdan siz istersiniz. Rapor bu ayrımı açıkça yazar ve devralın ya da devralmayın cümlesi raporda olmaz.

Çiğli’de atölyeler çoğunlukla site içindedir ve site içi gözlem dışıdır; görülebilen parça site kapısı, atölyenin yola bakan yüzü ve giriş çıkıştır. Teklif gelen atölye bir sitenin iç sırasındaysa bunu daha teklif yazılmadan söyleriz, çünkü görülebilecek şey azalır ve bedel ona göre belirlenir.

Aynı bakış başka sorulara

Devir teklifi dışında da aynı yedi madde işler. Eşiniz ya da nişanlınız Çiğli’deki bir atölyede çalıştığını söylüyorsa birinci, ikinci ve üçüncü madde o beyan için de geçerlidir: Atölye var mı, çalışıyor mu, kişi orada mı. Size borcu olan bir esnaf atölyeyi kapattım diyorsa ikinci madde onun için de bakılır; kepenk kapalıysa kapalı, açıksa açık yazılır. Ortak, tedarikçi ve firma kontrolü Çiğli’de bu listeyle başlar; devir, ortaklık ya da tedarik, bakılan kapı aynıdır.